صفحه نخست بخش های سایت مقالات مقالات غیره نقش حوزه نجف در رشد علوم و تمدن اسلامي

نقش حوزه نجف در رشد علوم و تمدن اسلامي

امتیاز کاربر: / 0
بدخوب 

علوم اسلامي شامل معقول و منقول ها و علوم غريبه و... مي باشد. از مصداق هاي علوم اسلامي مي توان به علم قرائت، تفسير، حديث، کلام، فقه، اخلاق، ادبيات عرب، منطق، فلسفه، رجال و درايه، اصول فقه و... اشاره نمود.[1]

حوزه نجف در تمدن و علوم اسلامي تأثير زيادي داشته است. اين امر به خاطر قدمت ديني، نقش آن در حيات علمي و اجتماعي و روحي شيعيان و مجاورات مراجع و شخصيت هاي طراز اول فقهي و علمي مي باشد.

حضور علما و افراد برجسته و نامدار در اين حوزه به رشد علوم و تمدن اسلامي در زمينه هاي مختلف، تأثير به سزايي گذاشته است. به طور کلي و اختصار از بزرگان حوزه نجف مي توان به اين شخصيت ها اشاره نمود:

 

 

1. شيخ طوسي

ايشان شاگرد شيخ مفيد و از مکتب سيد مرتضي علم الهدي استفاده و بعد از سيد به عنوان زعيم شيعه شناخته شد و بعد از اختلافات داخلي و طايفه اي در بغداد، بسال 448ق به نجف آمد و حوزه آنجا را بنيانگذاري نمود، و بسياري از صاحبان علم و فضيلت جهت شاگردي که تعداد آنها را 300 مجتهد اعم از شيعه و سني نوشته اند، گرد او جمع آمدند. شيخ طائفه در زمينه علوم مختلف اسلامي فعاليت داشته و تأليفات گوناگوني را به رشته تحرير درآورده است:

الف) در علم کلام

کرسي رشته کلام توسط «القائم بامرالله» عباسي به او واگذار شد و شيخ با شکل گيري حوزه، رفته رفته، گروه هاي علمي منظمي به صورت حلقه هاي تدريس ترتيب داد که کتاب «الأمالي» مجموعه تقرير درس هايش که توسط شاگردانش املاء شده است، مي باشد.

ب) در علم فقه

تأليف کتاب «المبسوط» و بحث فقهي به شيوه تطبيقي و تمايل تفکر علمي فقهي به اصول از ديگر خدمات او به علوم اسلامي به شمار مي آيد.

ج) علم حديث

جمع و دسته بندي روايات پيامبر خدا(ص) و ائمه معصومين(ع) و تشکيل مجموعه اي بزرگ به نامهاي «التهذيب» و «الاستبصار» (از کتب اربعه شيعيان) از ديگر کارهاي وي در اين زمينه است.

د) علم رجال

او نخستين منبع براي متتبعان رجالي را تأليف و روايات و احاديث پراکنده را جمع آوري نموده و طبقات راويان را از عصر پيامبر(ص) تا پس از عهد ائمه معصومين(ع) جدا سازي کرده است.

هـ ) علم تفسير

تأليف کتاب گرانقدري در اين زمينه به نام «التبيان»، نتيجه تلاش علمي ايشان در اين علم است.

و) علم عقايد

در زمينه هاي معرفت و شناخت خداوند متعال و صفات او، نبوت، امامت، عدل و... بحث نموده و کتب «الاقتصاد»، «تلخيص الشافي»، «المنصح»، «الغيبة» و... را تأليف نموده است.[2]

2. حسن بن محمد بن حسن

فرزند شيخ طوسي و از بارزترين شاگردانش بوده است. او ادامه شيوه پدر و تربيت شخصيت هاي بزرگ فقه و اصول، حديث، تفسير و کلام را سرلوحه خويش قرار داده و در زمينه فقه، کتاب «شرح النهايه» را تأليف نمود. در اين ايام سالهاي رکود حوزه نجف شروع گرديد.

3. مقدس اردبيلي

با ورود اين عالم وارسته به نجف، دوباره طراوت و شادابي آغاز شد و ايشان به تربيت شاگرداني مثل تفرشي، استرآبادي، تستري و... پرداخت.[3] به همين جهت در زمينه هاي مختلف علوم اسلامي فعاليت هاي گوناگوني صورت گرفت:

الف) در زمينه فقه

کتاب «مدارک الاحکام» توسط سيد محمد بن علي موسوي جبعي تأليف گرديد.

ب) در زمينه اصول

کتاب «معالم الاصول» توسط جمال الدين حسن بن زين الدين فرزند شهيد ثاني و از شاگردان مقدس اردبيلي به رشته تحرير درآمد.

ج) در زمينه منطق

کتاب «الحاشيه» توسط ملا عبدالله نجفي نوشته شد.

د) در زمينه هاي گوناگون

از جمله آنها: در علم فقه قرآن و حديث، فخر الدين طريحي کتاب «مجمع البحرين» در آيات الاحکام، شيخ احمد بن اسماعيل جزائري، «آيات الاحکام» در تفسير؛ فتوي عاملي نجفي... «مرآة الانوار و ... را به تحرير درآوردند.

4. شيخ انصاري

از ديگر بزرگان حوزه نجف که نام او مي درخشد شيخ مرتضي انصاري است. او در 1214ق در دزفول متولد و بعد از کسب تحصيلات عازم حوزه نجف شد. او را بايد پرآوازه ترين روحاني مذهب شيعه و مؤسس فقه جديد اماميه با دو کتاب فقهي و اصولي خود به نام هاي «مکاسب» و «رسائل» دانست. که محور مباني علمي حوزه هاي امروزه به شمار مي آيد که بيش از 174 حاشيه، شرح و تعليقه بر کتابها و رساله هاي او تاکنون نوشته اند.

از شاگردان مشهور وي مي توان به شيخ جعفر شوشتري، کاشف الغطاء، ميرزا حسن شيرازي، مامقاني، ملا محمد کاظم خراساني (آخوند خراساني مولف کفايه) و... نام برد که هر کدام از اينها شخصيتي بزرگ بودند که بعدها منشاء خدمات علمي گسترده اي به جهان اسلام گرديدند.[4]

از ديگر خدمات حوزه نجف به علوم و تمدن اسلامي مي توان به وجود مدارس و کتابخانه هاي آنجا اشاره نمود: مکتبة المرتضويه، مکتبة الحجة، مکتبة الامام اميرالمؤمنين(ع)، مکتبة العلمين، مکتبة العامة و... از جمله کتابخانه هاي نجف محسوب مي شود و از مدارس مي توان به: مدرسه علوم اسلامي، مدرسه ديني خواهران، مدرسه شيخ انصاري، مدرسه هاي آيت الله بروجردي، مدرسه سيد محمد کاظم يزدي، مدرسه جامعة النجف و... اشاره نمود.[5]

هم اکنون نيز حوزه نجف با اعزام مبلغان و علماء به کشورهاي ايران، افغانستان، پاکستان، هند، سوريه، لبنان، کويت، بحرين و... در ايام مختلف تبليغي و مناسبات ديگر، و با تربيت شاگردان و علمائي چون محمد باقر صدر مولف دو کتاب ارزشمند «فلسفتنا» و «اقتصادنا»، محمد تقي حکيم و... و با ايجاد مراکز پاسخگويي به فتوا و مسايل شرعي، به دنياي اسلام در زمينه هاي گوناگون علمي خدمت مي کنند.[6]

پس به طور کلي نقش حوزه نجف و بزرگان آن در رشد علوم و تمدن اسلامي را مي توان با پايه گذاري آن حوزه توسط شيخ طوسي(ره) ترسيم و با ادامه شيوه پدر توسط فرزندش و با درخشش چهره هاي وارسته و علمي مثل مقدس اردبيلي و شيخ انصاري(ره) که با تأليف آثار گرانقدر خودشان در زمينه هاي فقه و اصول، رجال، حديث، فلسفه، عقايد، کلام و... نقش به سزايي در تمدن و علوم اسلامي ايفا کردند، که محصول و تلاش بزرگان حوزه نجف را مي توان وجود مدارس علميه و کتابخانه هاي متعدد و بزرگ قلمداد کرد که حوزه پوياي امروزه نجف که با اعزام مبلغان به خارج نقش بزرگي را در گسترش تمدن و علوم اسلامي به دنيا دارند.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:

1ـ سيد کباري، حوزه هاي علميه شيعه در گستره تاريخ.

2ـ نصيريان، تاريخ علوم.

[1] . مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، تهران، نشر صدرا، چاپ دوم، 1372، ج5، ص35.

[2] . انصاري، مهدي، موقعيت شيخ انصاري و سير تاريخي ـ علمي حوزه نجف، دبيرخانه کنگره بزرگداشت دويستمين سالگرد ملا شيخ اعظم انصاري، چاپ اول، 1373، ص5.

[3] . غروي، سيد محمد، الحوزه العلميه في النجف الاشرف، بيروت، دارالاضواء، چاپ اول، 1414ق، ص100.

[4] . انصاري، مهدي، همان، ص25.

[5] . نجفي، موسي، حوزه نجف و فلسفه تجدد در ايران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي و مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران، چاپ اول، 1379، ص43.

[6] . آصفي، محمد مهدي، الشيخ محمد رضا المظفر و تطور الحرکة الاصلاحية في النجف، مؤسسه التوحيد للنشر الثقافي، چاپ اول، 1419ق، ص50.

منبع: تبیان